9bef_tia-x-4-5849214
Tia X là một kỹ năng và kiến thức quan trọng trong chương trình Vật lý nhưng không phải ai cũng hoàn toàn có thể nắm vững phần kỹ năng và kiến thức này. Trong bài viết này VUIHOC sẽ tổng hợp hàng loạt kỹ năng và kiến thức về tia X kèm theo các bài tập tương ứng sẽ giúp các em học viên rèn luyện thành thạo dạng bài này .

nội dung

1. Tia X là gì?

  • Chùm tia electron có chứa một nguồn năng lượng lớn hay còn được gọi là chùm tia ca tốt có chưa một tia bức xạ gọi là Tia X .
  • Mỗi chùm tia ca tốt này khi có nguồn năng lượng lớn đập vào một vật rắn sẽ ra tia X sau khi đập vào vật đó .
  • Tia X được coi là một loại bức xạ điện từ có thể nhìn xuyên qua da và quan sát bên trong. Các chùm tia X ngày càng mạnh hơn với sự tiến bộ của công nghệ. Từ đó có khả năng theo dõi tế bào sinh học, tiêu diệt tế bào ung thư. 

1cea_tia-x-3-2548729

2. Cơ chế phát ra tia X

Ống Rownghen được dùng để phát ra tia X thuở xưa, nhưng ngày này người ta dùng ống Cu-lit-giơ sửa chữa thay thế :
a. Ống Rơn-gien

  • Có cấu trúc để chứa khí có áp thuất thấp hình cấu phía bên trong gồm có ba điện cực gồm :
  • Ca tốt là chòm cầu để các electron tập trung chuyên sâu lại hình cầu sau khi bật ra .
  • Điện cực dương đối lập Catot ở thành bình bên kia là Anot .
  • Điện cực thường được nối với Anot đối Catot, ở mặt phẳng đó có chứa một sắt kẽm kim loại mà khối lượng nguyên tử lớn, nóng chảy khó xảy ra .
  • Cách hoạt động giải trí :
  • Hiệu điện thế không đổi được đặt vào giữa anot và catot trong khoảng chừng vài chục kV, electron sẽ bứt ra và tăng cường mạnh từ catot. Ở đối âm cực, khi đập vào thì các electron bị hãm lại rồi phát ra tia X, gọi là bức xạ hãm .

b. Ống Cu-lit-giơ

  • Cấu tạo gồm chân không bên trong và bình hình cầu, có hai điện cực :
  • Chòm cầu catot giúp tập trung chuyên sâu về tâm hình cầu các electron .
  • Nung nóng catot bằng một dây tím từ một nguồn điện riêng .
  • Điện cực dương từ anot, mà trên mặt phẳng là sắt kẽm kim loại nguyên tử lượng lớm, nóng chảy khó xảy ra. Anot giải nhiệt bằng cách cho dòng nước chảy nhờ ống nhỏ luồn vào bên trong .

29a0_tia-x-2-2818779

  • Cách hoạt động giải trí : Giữa hai cực ống đặt một hiệu điện thế, tại đây electron được tăng cường mạnh đập vào anot qua lớp vỏ nguyên tử rồi ở trong lớp vỏ trong cùng sau khi tương tác với các electron sẽ phát ra tia X.
  • Từ vài chục đến 120 kV là hiệu điện thế hai cực của ống Cu-lit-giơ phát ra .
  • Hiệu điện thế ở hai cực của ống Cu-lít-giơ từ vài chục kV đến khoảng chừng 120 kV .
  • Hiện nay hoàn toàn có thể có nhiều loại ống khác để phát ra tia X nhưng về cơ bản cấu trúc vẫn giống ống Cu-lit-giơ khởi đầu .

3. Bản chất, tính chất và công dụng của tia X

3.1. Bản chất

  • Đây là sóng điện từ có bước sóng ngắn. Bước sóng của tia X sẽ rơi vào 10-3 A0 cho đến 1 A0 ( 1A0 = 10-10 m ), nghĩa là tương tự dãy tần số 3×1016 HZ cho đến 3×1019 Hz, có năng lượn là 120 eV cho đến 120 keV .
  • Bản chất của tia X cũng là một loại sóng điện từ với bước sóng rơi vào khoảng chừng 10-11 m hoặc 10-8 m .

3.2. Tính chất

Sau đây là các đặc thù đặc trưng nhất của tia X

  • Có thể đâm xuyên mạnh .
  • Kính ảnh sẽ bị công dụng lên ( khi chụp X Quang sẽ bị làm đen đi ) .
  • Một số chất hoàn toàn có thể bị làm phát quang .
  • Ion hóa không khí cũng là một trong những hậu quả của tia X .
  • Các tế bào hoàn toàn có thể bị tiêu diệt và công dụng sinh lý .

3.3. Công dụng

Tia X có 1 số ít hiệu quả phổ cập như sau :

  • Có thể dùng để chuẩn đoán và chữa bệnh trong y học .
  • TÌm ra những khuyến thể trong các vật đúc sắt kẽm kim loại, tinh thể được sử dụng trong công nghiệp .
  • Trong giao thông vận tải được sử dụng để kiểm tra tư trang của hành khách đi máy bay .
  • Trong phòng thí nghiệm, được dùng dể điều tra và nghiên cứu thành phần cũng như cấu trúc của vật rắn .

4. Ứng dụng của tia X (Tia Rơn-ghen)

Sau đây là các ứng dụng thông dụng nhất của tia Rơn-ghen, tia X trong hai nghành nghề dịch vụ thông dụng nhất được vận dụng là y học và công nghệ tiên tiến cơ khí .

4.1. Ứng dụng trong y học

Trong y học, tia X được sử dụng trong các máy X Quang, Ct-scanner, PET-CT, máy ùng để xạ trị .
⇒ Trực tiếp có ích trong việc chuẩn đoán hay điều trị bệnh .

fcfe_tia-x-5-4756410

4.2. Ứng dụng trong công nghệ tiên tiến cơ khí

Trong công nghiệp cơ khí, tia X được sử đụng để kiểm tra tạp chất trong loại sản phẩm. Khi tia X quét qua sản phẩmcó thể phát hiện loại sản phẩm có đạt chuẩn chất lượng hay không, bằng một lượt đồ xám phản chiếu trên bộ cảm ứng. Từ đó, giúp cho việc phân loại loại sản phẩm chưa đạt nhu yếu, đủ tiêu chuẩn được thuận tiện hơn .

8d72_tia-x-1-2069368

5. Thang sóng điện từ

Các loại sóng như sóng vô tuyến, tia hồng ngoại, tử ngoại, tia X khác nhau về bước sóng hoặc tần số sẽ tạo nên một phổ liên tục là thang sóng điện từ. Ta có bảng thang sóng điện từ như sau :

9bef_tia-x-4-1560566

6. Một số bài tập trắc nghiệm về tia X (có đáp án)

Bài 1: Điện áp giữa an nốt và ka tốt trong một ống rơn-ghen là 2000V. Tính bước sóng ngắn nhất ống có thể phát ra của tia rơn-ghen?

A. 4,68. 10-10 m
B. 5,25. 10-10 m
C. 4,68. 10-10 m
D. 6,21. 10-10 m

Bài 2: Tia X phát ra bước sóng ngắn nhất là 0,05nm với ống Cu-lit-gio có điện thế hoạt động ít nhất là

A. 24,84 kV B. 25 kV C. 10 kV D. 30 kV

Bài 3: Hiệu điện thế giữa hai cực khi tần số lớn nhất từ ống Rơn-ghen từ chùm phát xạ là 4.1018Hz

A. 16,46 kV B. 16,56 kV C. 16,66 kV D. 16,76 V

 

Bài 4: Một chất có quang xạ phát xạ là đặc trưng cho

A. Chất ấy
B. Thành phần hóa học của nó
C. Thành phần nguyên tố của nó
D. Cấu tạo phân tử của nó

Bài 5: Tìm phát biểu đúng: 

Tia hồng ngoại, tử ngoại và Rơn-ghen có điểm chung là
A. Bản chất là sóng điện từ
B. Tác dụng là ion hóa không khí
C. Tốc độ bằng nhau trong chân không
D. Gây ra hiện tượng kỳ lạ giao thoa, nhiễu xạ

Bài 6: Tia X được ứng dụng nhiều là nhờ

A. Có thể xuyên qua vải, gỗ, cơ mềm
B. Làm đen phim ảnh
C. Phát quang các chất
D. Hủy diệt tế bào

Bài 7: Các lá kim loại bị tia X xuyên qua

A. Dễ dàng với mọi tia và mọi lá
B. Bước sóng càng nhỏ thì càng dễ
C. Kim loại có nguyên tử càng lớn thì càng dễ
D. Bước sóng càng nhỏ càng khó

Bài 8: Trong chụp điện, chiếu điện người ta sử dụng tia Rơn-ghen làm gì?

A. Phát quang chất
B. Kính ảnh bị tính năng mạnh lên
C. Đâm xuyên mạnh
D. Cả ba tính trên

Bài 9: Đặc trưng của một chất có quang phổ vạch phát xạ là

A. Chính nó
B. Thành phần hóa học của nó
C. Thành phần nguyên tố của nó
D. Cấu tạo phân tử của nó

Bài 10: Trên trái Đất, quang phổ của mặt trời mà ta thu được là

A. Liên tục .
B. Vạch phát xạ .
C. Lớp khí quyển của Mặt Trời, vạch hấp thụ
D. Lớp khí quyển của Trái Đất, vạch hấp thụ

Đáp án của bài tập tia X lớp 12 là :

  1. D
  1. A
  1. B
  1. C
  1. B
  1. A
  1. B
  1. C

  1. C
  1. C

Trên đây toàn bộ kiến thức về tia X mà VUIHOC chia sẻ với các bạn học sinh. Hy vọng rằng, sau bài viết này, các bạn có thể nắm vững hơn phần kiến thức này và thành thạo các dạng bài tập. Để có thêm những kiến thức bổ ích về môn Vật lý, các em hãy truy cập Vuihoc.vn ngay bây giờ nhé!

Trả lời

Email của bạn sẽ không được hiển thị công khai. Các trường bắt buộc được đánh dấu *