phuong_trinh_tiep_tuyen_1-4496583
Dạng toán viết phương trình tiếp tuyến của đồ thị hàm số là dạng toán liên tục Open trong đề thi trung học phổ thông vương quốc. Dạng toán này thường ra để học viên lấy điểm, do đó những em học viên, những bạn cần nắm vững kỹ năng và kiến thức và làm chắc dạng toán này. Viết phương trình tiếp tuyến thường ra có dạng : phương trình tiếp tuyến tại điểm, phương trình tiếp tuyến qua điểm, phương trình tiếp tuyến khi biết thông số góc k, và phương trình tiếp tuyến chứa tham số m .. Cụ thể cách viết phương trình tiếp tuyến như thế nào, tất cả chúng ta cùng đến với nội dung ngay sau đây .phuong_trinh_tiep_tuyen_1-5771880

nội dung

Kiến thức cần nhớ về phương trình tiếp tuyến

Ý nghĩa hình học của đạo hàm: Đạo hàm của hàm số y = f(x) tại điểm x0 là hệ số góc m tiếp tuyến với đồ thị (C) của hàm số tại điểm M (x0, y0).

Khi đó, phương trình tiếp tuyến của ( C ) tại điểm M ( x0, y0 ) là y = y ‘ ( x0 ) ( x – x0 ) + y0 .

Nguyên tắc chung để lập được phương trình tiếp tuyến là ta phải tìm được hoành độ tiếp điểm x0.

Các dạng toán về phương trình tiếp tuyến 

Dạng 1: Viết phương trình tiếp tuyến khi biết tiếp điểm

phuong_trinh_tiep_tuyen_2-2496601

Phương pháp:

Bài toán: Viết phương trình tiếp tuyến của đồ thị hàm số (C): y = f(x) tại điểm M (x0, y0).

Phương pháp giải:

Bước 1. Tính đạo hàm y’ = f(x). Từ đó suy ra hệ số góc tiếp tuyến k = y'(x0).

Bước 2: Công thức phương trình tiếp tuyến của đồ thị hàm số (C) tại điểm M (x0, y0) có dạng:  

y = y ‘ ( x0 ) ( x – x0 ) + y0 .

Chú ý: 

– Nếu đề cho hoành độ tiếp điểm x0 thì tìm y0 bằng cách thế x0 vào hàm số y = f ( x0 ) .– Nếu đề cho tung độ tiếp điểm y0 thì tìm y0 bằng cách thế y0 vào hàm số y = f ( x0 ) .– Nếu đề bài nhu yếu viết phương trình tiếp tuyến tại những giao điểm của đồ thị hàm số ( C ) : y = f ( x ) với đường thẳng d : y = ax + b. Khi đó những hoành độ tiếp điểm x là nghiệm của phương trình hoành độ giao điểm ( C ) và d. Phương trình hoành độ giao điểm ( C ) và d có dạng f ( x ) = ax + b .

Đặc biệt: Trục hoành Ox thì có y = 0 và trục tung Oy thì x = 0. 

Sử dụng máy tính cầm tay :

phuong_trinh_tiep_tuyen_3-8678834

Nhận xét: Sử dụng máy tính để lập phương trình tiếp tuyến tại điểm thực chất là cách rút gọn các bước ở cách tính thủ công. Sử dụng máy tính giúp các em tính toán nhanh hơn và chính xác hơn. Hơn nữa với hình thức thi trắc nghiệm thì sử dụng máy tính cầm tay là phương pháp được nhiều giáo viên hướng dẫn và học sinh chọn.

Ví dụ 1: Viết phương trình tiếp tuyến của đồ thị hàm số (C); y = x3 + 2×2 tại điểm M (1; 3). 

Giải: 

Cách 1: Ta có y’ = 3×2 + 4x => k = y'(1) =  3.12 + 4.1 = 7.

Phương trình tiếp tuyến tại điểm M ( 1 ; 3 ) là :d : y = y ’ 0 ( x – x0 ) + y0 < => y = 7. ( x – 1 ) + 3 < => y = 7 x – 4 .Vậy phương trình tiếp tuyến cần tìm là y = 7 x – 4 .

Cách 2: Sử dụng máy tính cầm tay.

phuong_trinh_tiep_tuyen_4-9566539

Vậy phương trình tiếp tuyến của đồ thị hàm số ( C ) tại M là y = 7 x – 4 .

Ví dụ 2: Cho điểm M thuộc đồ thị hàm số (C):  phuong_trinh_tiep_tuyen_5-5372443   và có hoành độ bằng -1. Viết phương trình tiếp tuyến của  đồ thị hàm số (C) tại điểm M.

Giải:

Cách 1:

Ta có: x0 = -1. Suy ra y0 = y(-1) = 1/2 và     phuong_trinh_tiep_tuyen_6-7261568

Phương trình tiếp tuyến tại M là:      phuong_trinh_tiep_tuyen_7-1958686

Vậy phương trình tiếp tuyến cần tìm là y = – ( 3 x / 4 ) – 1/4 .

Cách 2: Sử dụng máy tính cầm tay.

phuong_trinh_tiep_tuyen_8-2786476

Vậy phương trình tiếp tuyến cần tìm là y = – ( 3 x / 4 ) – 1/4 .

Ví dụ 3: Viết phương trình tiếp tuyến của (C) tại giao điểm với trục hoành của hàm số  (C): y = x4 – 2×2.

Giải: 

Cách 1:

Ta có : 4×3 – 4 x = 4 x. ( x2 – 1 )Giao điểm của đồ thị hàm số ( C ) với trục hoành Ox là :

phuong_trinh_tiep_tuyen_9-5800551

Bây giờ bài toán chuyển thành dạng viết phương trình tiếp tuyến tại một điểm .+ Với x0 = 0 => y0 = 0 và k = y ‘ ( x0 ) = 0 .=> Phương trình tiếp tuyến tại điểm có tọa độ ( 0 ; 0 ) có thông số góc k = 0 là : y = 0 .

+ Với  phuong_trinh_tiep_tuyen_10-6138687      và    phuong_trinh_tiep_tuyen_11-5886179

=> Phương trình tiếp tuyến tại điểm có tọa độ ( √ 2 ; 0 ) có thông số góc k = 4 √ 2 là :

phuong_trinh_tiep_tuyen_12-6870757

+ Với    phuong_trinh_tiep_tuyen_13-4964885     và        phuong_trinh_tiep_tuyen_14-2833442

=> Phương trình tiếp tuyến tại điểm có tọa độ ( – √ 2 ; 0 ) có thông số góc k = – 4 √ 2 là :

phuong_trinh_tiep_tuyen_15-3216717

Vậy có 3 tiếp tuyến tại giao điểm của đồ thị ( C ) với trục hoành là :y = 0, y = 4 √ 2 x – 8 và y = – 4 √ 2 x – 8 .

Dạng 2: Viết phương trình tiếp tuyến đi qua một điểm cho trước

phuong_trinh_tiep_tuyen_16-3627409

Phương pháp:

Viết phương trình tiếp tuyến của đồ thị ( C ), biết tiếp tuyến đi qua điểm A ( xA ; yA ) .

Cách 1: Sử dụng điều kiện tiếp xúc của hai đồ thị

Bước 1. Phương trình tiếp tuyến đi qua A(xA; yA), hệ số góc k có dạng:

d : y = k ( x – xA ) + yA ( * )

Bước 2. d là tiếp tuyến của (C) khi và chỉ khi hệ   phuong_trinh_tiep_tuyen_17-8014909   có nghiệm. 

Bước 3. Giải hệ phương trình trên, tìm được x, suy ra tìm được k, sau đó thế vào phương trình đường thẳng d (*) thu được phương trình tiếp tuyến cần tìm. 

Cách 2:

Bước 1: Gọi M(x0; f(x0)) là tiếp điểm. Tính hệ số góc tiếp tuyến k = f'(x0) theo x0.

Bước 2. Phương trình tiếp tuyến có dạng d: y = f'(x0).(x – x0) + f(x0) (**).

Vì điểm A ( xA ; yA ) thuộc d nên yA = f ‘ ( x0 ). ( xA – x0 ) + f ( x0 ). Giải phương trình trên tìm được x0 .

Bước 3. Thay x0 vừa tìm được vào (**) ta được phương trình tiếp tuyến cần tìm .

Ví dụ: Viết phương trình tiếp tuyến của (C): y = – 4×3 + 3x + 1 đi qua điểm A(-1; 2). 

Ta có : y ’ = – 12×2 + 3

Giải: 

– Đường thẳng d đi qua A (-1; 2) có hệ số góc k có phương trình d: y = k(x + 1) + 2.

Đường thẳng d là tiếp tuyến của (C) khi và chỉ khi hệ  phuong_trinh_tiep_tuyen_18-6002522    có nghiệm.

Rút k từ phương trình dưới thế vào phương trình trên ta được :– 4×3 + 3 x + 1 = ( – 12×2 + 3 ) ( x + 1 ) + 2

phuong_trinh_tiep_tuyen_19-9758727

<=> x = -1 hoặc x = 1/2.

+ Với x = – 1. Thế vào phương trình k = – 12×2 + 3 ta được k bằng – 9 .Phương trình tiếp tuyến cần tìm là y = – 9 x – 7 .+ Với x = 50%. Thế vào phương trình k = – 12×2 + 3 ta được k bằng 0 .Phương trình tiếp tuyến cần tìm là y = 2 .Vậy đồ thị ( C ) có 2 tiếp tuyến đi qua điểm A ( – 1 ; 2 ) là y = – 9 x – 7 và y = 2 .

Ví dụ 2: Viết phương trình tiếp tuyến của đồ thị của (C):  phuong_trinh_tiep_tuyen_20-4887798   đi qua điểm A(-1; 4).

Giải:

Điều kiện: x khác – 1. Ta có:    phuong_trinh_tiep_tuyen_21-8912413

Đường thẳng ( d ) đi qua điểm A ( – 1 ; 4 ) có thông số góc k có phương trình : y = k ( x + 1 ) + 4 .

Đường thẳng (d) là tiếp tuyến của (C) khi và chỉ khi hệ sau có nghiệm:  phuong_trinh_tiep_tuyen_22-9387878

Thay k từ phương trình dưới thế vào phương trình trên ta được:          phuong_trinh_tiep_tuyen_23-6996223

<=>    phuong_trinh_tiep_tuyen_24-7497941

Đối chiếu với điều kiện kèm theo x khác – 1 thì nghiệm x = – 1 ( loại ), nghiệm x = – 4 ( nhận ) .

Với x = -4 =>    phuong_trinh_tiep_tuyen_25-3290801

Phương trình tiếp tuyến là    phuong_trinh_tiep_tuyen_26-6862367

Dạng 3: Viết phương trình tiếp tuyến khi biết hệ số góc k

Phương pháp: 

Bài toán: Cho hàm số y = f(x) có đồ thị (C). Lập phương trình tiếp tuyến của đồ thị (C) với hệ số góc k cho trước.

Phương pháp giải:

Bước 1. Gọi M(x0; y0) là tiếp điểm và tính y’= f'(x)

Bước 2. Hệ số góc tiếp tuyến k = f'(x0). Giải phương trình này ta tìm được x0, thế vào hàm số tìm được y0. 

Bước 3. Với mỗi tiếp điểm ta tìm được các tiếp tuyến dưới dạng như sau:

d : y = y ’ 0. ( x – x0 ) + y0 .

Viết phương trình tiếp tuyến của đồ thị hàm số (C) song song với đường thẳng:

– Tiếp tuyến d / / đường thẳng Δ : y = ax + b => k = a .Tổng quát : phương trình tiếp tuyến d / / đường thẳng cho trước có thông số góc k = a .Sau khi lập được phương trình tiếp tuyến thì nhớ kiểm tra lại tiếp tuyến có trùng với đường thẳng d hay không. Nếu trùng thì không nhận tác dụng đó .phuong_trinh_tiep_tuyen_27-4851158

Viết phương trình tiếp tuyến của đồ thị hàm số (C) vuông góc với đường thẳng: 

– Tiếp tuyến d vuông góc với đường thẳng Δ : y = ax + b => k. a = – 1 => k = – ( 1 / a ) .Tổng quát : phương trình tiếp tuyến d vuông góc với đường thẳng cho trước có thông số góc k = – ( 1 / k ) .phuong_trinh_tiep_tuyen_28-5998036

Viết phương trình tiếp tuyến của đồ thị hàm số (C) tạo với trục hoành 1 góc α:

– Tiếp tuyến tạo với trục hoành một góc α thì k = ± tanα .

Tổng quát: tiếp tuyến tạo với đường thẳng Δ: y = ax + b một góc α, khi đó:  phuong_trinh_tiep_tuyen_29-5817532

Ví dụ: Viết phương trình tiếp tuyến của đồ thị (C): y = x3 – 3x + 2 có hệ số góc bằng 9.

Giải:

Ta có : y ’ = 3×2 – 3. Gọi tiếp điểm của tiếp tuyến cần tìm là M ( x0 ; y0 ). Suy ra thông số góc tiếp tuyến là k = y ‘ ( x0 )

<=>  phuong_trinh_tiep_tuyen_30-2300924

+ Với x0 = 2 => y0 = ( 23 ) – 3.2 + 2 = 4. Ta có tiếp điểm M1 ( 2 ; 4 ) .

Phương trình tiếp tuyến tại M1 là d1:  phuong_trinh_tiep_tuyen_31-1449971

+ Với x0 = – 2 => y0 = 0. Ta có tiếp điểm M2 ( – 2 ; 0 ) .

Phương trình tiếp tuyến tại M2 là d2:  phuong_trinh_tiep_tuyen_32-5760429

Kết luận : Vậy đồ thị hàm số ( C ) có 2 tiếp tuyến có thông số góc bằng 9 là ( d1 ) : y = 9 x – 14 và ( d2 ) : y = 9 x + 18 .

Dạng 4: Viết phương trình tiếp tuyến chứa tham số m

Phương pháp:

Dựa vào điều kiện kèm theo bài toán và những dạng toán ở trên để biện luận tìm ra tham số m thỏa mãn nhu cầu nhu yếu đề bài .

Ví dụ: Cho hàm số y = x3 – 3×2 có đồ thị hàm số (C). Gọi M là điểm thuộc đồ thị (C) có hoành độ x = 1. Tìm giá trị m để tiếp tuyến của (C) tại M song song với đường thẳng Δ: y = (m2 – 4)x + 2m – 1. 

Giải:

TXD : D = RTa có : y ’ = 3×2 – 6 x .

Điểm M có hoành độ x0 = 1 nên suy ra      phuong_trinh_tiep_tuyen_33-2372734

Vậy tọa độ điểm M ( 1 ; – 2 ) .Phương trình tiếp tuyến ( d ) tại điểm M ( 1 ; – 2 ) của ( C ) có dạng :y – y0 = y ‘ ( x0 ). ( x – x0 ) < => y + 2 = ( 3.12 – 6.1 ). ( x – 1 ) < => y = – 3 x + 1 .Khi đó để ( d ) / / Δ :

phuong_trinh_tiep_tuyen_34-4764797 phuong_trinh_tiep_tuyen_35-5206334

Từ đó phương trình đường thẳng Δ : y = – 3 x + 3 .Kết luận : vậy với m = – 1 thì tiếp tuyến ( d ) của ( C ) tại điểm M ( 1 ; – 2 ) song song với đường thẳng Δ .

Bài tập phương trình tiếp tuyến nâng cao

phuong_trinh_tiep_tuyen_36-5766311

phuong_trinh_tiep_tuyen_37-6101476

phuong_trinh_tiep_tuyen_38-9180026

phuong_trinh_tiep_tuyen_39-6793344

Trên đây là những dạng toán về phương trình tiếp tuyến và những chiêu thức tìm phương trình tiếp tuyến của đồ thị hàm số ( C ) có ví dụ đơn cử. Hy vọng rằng những em nắm được phần kỹ năng và kiến thức quan trọng này. Truy cập lessonopoly để học giỏi môn toán nhé .

Trả lời

Email của bạn sẽ không được hiển thị công khai. Các trường bắt buộc được đánh dấu *