Đề thi tốt nghiệp trung học phổ thông nhiều năm qua thường nhu yếu thí sinh cảm nhận, phân tích về một đoạn thơ cho sẵn .Cụ thể, đề năm 2017 : Cảm nhận đoạn thơ : ” Đất là nơi anh đến trường … Cũng biết cúi đầu nhớ ngày giỗ Tổ ” trong đoạn trích Đất Nước, từ đó, phản hồi ý niệm về quốc gia của Nguyễn Khoa Điềm .Đề năm 2020 : Phân tích tư tưởng Đất Nước của Nhân dân được nhà thơ Nguyễn Khoa Điềm biểu lộ trong đoạn trích : ” Em ơi em … Đất Nước của Nhân dân, Đất Nước của ca dao thần thoại cổ xưa ” ; Phân tích cảnh hùng tráng của Việt Bắc trong kháng chiến được nhà thơ Tố Hữu bộc lộ qua đoạn trích : ” Nhớ khi giặc đến giặc lùng … Vui lên Việt Bắc, đèo De, núi Hồng ” ( lần 2 ) .

Đề thi năm 2021: Cảm nhận đoạn thơ: “Trước muôn trùng sóng bể… Cả trong mơ còn thức” trong bài thơ Sóng. Từ đó, nhận xét vẻ đẹp nữ tính trong thơ Xuân Quỳnh (lần 1); trình bày cảm nhận đoạn thơ: “Doanh trại bừng lên hội đuốc hoa… Trôi dòng nước lũ hoa đong đưa” trong bài Tây Tiến, từ đó, nhận xét cảm hứng lãng mạn của Quang Dũng trong đoạn thơ (lần 2).

Thực tiễn cho thấy, thí sinh thường gặp nhiều khó khăn vất vả, trở ngại khi làm bài nghị luận về một đoạn trích thơ so với đoạn trích văn xuôi. Các em cần quan tâm 1 số ít điều sau đây để làm bài thi được tốt hơn .Phân tích thơ là phân tích những từ ngữ, hình ảnh, nhịp điệu, giọng điệu, giải pháp tu từ … được sử dụng trong bài thơ để từ đó làm điển hình nổi bật những tư tưởng, tình cảm mà tác giả muốn gửi gắm qua tác phẩm .Phương pháp phân tích hoặc cảm nhận giúp cho người đọc nhận ra cái hay, cái đẹp, cái rực rỡ về nội dung, nghệ thuật và thẩm mỹ của bài thơ đó. Đồng thời thấy được kĩ năng, sự phát minh sáng tạo, độc lạ của tác giả trong việc lựa chọn những hình ảnh, từ ngữ hoàn toàn có thể miêu tả một cách đúng mực và thâm thúy những tư tưởng, tình cảm mà họ muốn gửi gắm .Dàn ý bài văn phân tích một đoạn thơ cơ bản như sau :* Mở bài : Giới thiệu tác giả dẫn vào bài thơ và trích dẫn đoạn thơ .* Thân bài :- Giới thiệu nguồn gốc ( bài thơ trích trong tập thơ nào ? ) ; thực trạng sáng tác ( sáng tác năm nào, gắn liền với sự kiện lịch sử dân tộc gì điển hình nổi bật ? ) ; tóm tắt nội dung, bố cục tổng quan bài thơ .- Phân tích nội dung, thẩm mỹ và nghệ thuật bài thơ : Lần lượt làm rõ nội dung, thẩm mỹ và nghệ thuật đoạn thơ. Chia đoạn thơ thành từng đoạn nhỏ ( gồm những câu thơ có cùng nội dung hoặc tương quan với nhau về nội dung ) rồi ra mắt, trích thơ và phân tích dẫn chứng thơ .+ Giới thiệu dẫn chứng : Giới thiệu vị trí dẫn chứng, ra mắt nội dung chính của dẫn chứng, phối hợp nêu vị trí dẫn chứng với nội dung chính .+ Trích dẫn dẫn chứng : Phải trích nguyên văn và đặt dẫn chứng trong ngoặc kép, viết dẫn chứng thành đoạn riêng .+ Phân tích dẫn chứng : Dùng lời văn của mình để làm rõ nội dung ( nói cái gì ? nói như vậy là có ý gì ? ) ; nghệ thuật và thẩm mỹ ( giải pháp thẩm mỹ và nghệ thuật gì ? ) ; ý nghĩa của dẫn chứng ( hoàn toàn có thể từ ngữ tiêu biểu vượt trội hoặc cả câu thơ được trích dẫn ) .Để phân tích được dẫn chứng phải hiểu nghĩa của từ ngữ, vận dụng những hiểu biết về tác giả, thực trạng sáng tác bài thơ, những kiến thức và kỹ năng đọc hiểu về văn bản, hiểu biết về văn học và đời sống ; liên tưởng và tưởng tượng, nhận xét và suy luận ( chú ý quan tâm : phân tích, cảm nhận chứ không diễn xuôi đoạn thơ, sẽ bị trừ điểm ) .- Đánh giá chung thành công xuất sắc về nội dung và nghệ thuật và thẩm mỹ của bài thơ .- Giải quyết nhu yếu phụ ( nếu có ) .* Kết bài : Tóm lại, đoạn thơ điển hình nổi bật gì về nội dung và thẩm mỹ và nghệ thuật ? Gợi liên tưởng rộng hơn, thâm thúy hơn ( thường nêu tác động ảnh hưởng của đoạn thơ đến tư tưởng, tình cảm của người đọc hay góp phần của đoạn thơ với văn học, với đời sống. Có thể nêu ngắn gọn cảm nghĩ về tác giả, bài thơ, đoạn thơ .Mời những em tìm hiểu thêm đề thi thử dưới đây do thầy Phan Thế Hoài biên soạn :Cảm nhận của anh / chị về đọan thơ sau trong bài thơ Đất Nước, từ đó, nhận xét ngắn gọn về mạng lưới hệ thống vật liệu văn hóa truyền thống dân gian được Nguyễn Khoa Điềm sử dụng trong đoạn trích .

Những người vợ nhớ chồng còn góp cho Đất Nước những núi Vọng Phu
Cặp vợ chồng yêu nhau góp nên hòn Trống Mái
Gót ngựa của Thánh Gióng đi qua còn trăm ao đầm để lại
Chín mươi chín con voi góp mình dựng đất Tổ Hùng Vương
Những con rồng nằm im góp dòng sông xanh thẳm
Người học trò nghèo góp cho Đất Nước mình núi Bút non Nghiên
Con cóc, con gà quê hương cũng góp cho Hạ Long thành thắng cảnh
Những người dân nào đã góp tên ông Đốc, Ông Trang, Bà Đen, Bà Điểm
Và ở đâu trên khắp ruộng đồng gò bãi
Chẳng mang một dáng hình, một ao ước, một lối sống ông cha
Ôi đất nước sau bốn nghìn năm đi đâu ta cũng thấy
Những cuộc đời đã hoá núi sông ta.

( Trích Đất Nước, trường ca Mặt đường khát vọng, Nguyễn Khoa Điềm, Ngữ văn 12, Tập 1, Nhà xuất bản Giáo dục đào tạo Nước Ta )Gợi ý làm bài :

* Mở bài:

Xem thêm: este – Wiktionary

– Nguyễn Khoa Điềm ( 1943 ) thuộc thế hệ nhà thơ chống Mỹ cứu nước. Đất nước, Nhân dân, cách mạng luôn là nguồn cảm hứng đa dạng và phong phú của thơ ông .- Đất Nước là một đọan trích thuộc chương V trong bản trường ca Mặt đường khát vọng của Nguyễn Khoa Điềm, sáng tác năm 1971, tại mặt trận Bình Trị Thiên .- Đoạn thơ là sự khẳng định chắc chắn của nhà thơ về vai trò của nhân dân trong việc tạo ra sự khoảng trống địa lý – bức tranh văn hóa truyền thống quốc gia muôn màu muôn vẻ : ” Những người vợ nhớ chồng còn góp cho Đất Nước những núi vọng phu … Những cuộc sống đã hóa núi sông ta ” .* Thân bài :- Trước hết, tác giả nêu ra một cách nhìn mới mẻ và lạ mắt, có chiều sâu địa lý về những danh lam thắng cảnh trên khắp những miền quốc gia. Nhà thơ đã kể, liêt kê một loạt kỳ quan vạn vật thiên nhiên trải dài trên chủ quyền lãnh thổ từ Bắc vào Nam như muốn phác thảo tấm map văn hóa truyền thống quốc gia .+ Đây là những danh lam thắng cảnh do bàn tay tự nhiên xây đắp nhưng từ bao đời nay, ông cha ta đã phủ cho nó tính cách, tâm hồn, lẽ sống của dân tộc bản địa. Những ngọn núi, những dòng sông kia chỉ trở thành thắng cảnh khi nó gắn liền với con người, được cảm thụ qua tâm hồn, qua lịch sử vẻ vang dân tộc bản địa .+ Trong trong thực tiễn, bao thế hệ người Việt đã tạc vào núi sông vẻ đẹp tâm hồn yêu thương thủy chung để ta có những ” núi Vọng Phu “, những ” hòn Trống mái ” như những biểu tượng văn hóa. Hay vẻ đẹp lẽ sống anh hùng của dân tộc bản địa trong buổi đầu giữ nước để ta có những ” ao đầm ” … như những di tích lịch sử lịch sử vẻ vang về quy trình dựng nước và giữ nước hào hùng …

Cặp vợ chồng yêu nhau góp nên hòn Trống Mái
Người học trò nghèo góp cho Đất Nước mình núi Bút non Nghiên
Con cóc, con gà quê hương cũng góp cho Hạ Long thành thắng cảnh

+ Nếu không có những người vợ mòn mỏi chờ chồng cả thời chinh chiến thì không có sự cảm nhận về núi Vọng Phu. Cũng như nếu không có thần thoại cổ xưa Hùng Vương dựng nước thì không hề có sự cảm nhận nét hùng vĩ của núi đồi quanh đền Hùng .+ Nói cách khác, những núi Vọng Phu, hòn Trống Mái, núi Bút, non Nghiên không còn là những cảnh vạn vật thiên nhiên thuần túy nữa, mà được cảm nhận trải qua những cảnh ngộ, số phận của Nhân dân, được nhìn nhận như thể những góp phần của Nhân dân, sự hóa thân của những con người không tên, không tuổi .- Thiên nhiên quốc gia, qua cái nhìn của Nguyễn Khoa Điềm, hiện lên như một phần tâm hồn, máu thịt của Nhân dân. Chính Nhân dân đã tạo dựng nên quốc gia này, đã đặt tên, ghi dấu vết cuộc sống mình lên mỗi ngọn núi, dòng sông, tấc đất này. Từ những hình ảnh, những cảnh vật, hiện tượng kỳ lạ đơn cử, nhà thơ đã ” quy nạp ” thành một khái quát thâm thúy :

Và ở đâu trên khắp ruộng đồng gò bãi
Chẳng mang một dáng hình, một ao ước, một lối sống ông cha
Ôi Đất Nước sau bốn nghìn năm đi đâu ta cũng thấy
Những cuộc đời đã hóa núi sông ta…

+ Với cấu trúc quy nạp ( đi từ liệt kê những hình ảnh, địa điểm … đến khái quát mang tính triết lý ), có vẻ như nhà thơ không hề kể ra hết những danh lam thắng cảnh và những nét đẹp văn hóa truyền thống dân tộc bản địa vô cùng nhiều mẫu mã, phong phú trên khắp quốc gia. Nên ở đầu cuối, nhà thơ đã chứng minh và khẳng định : trên khoảng trống địa lý quốc gia, mỗi địa điểm đều là một địa chỉ văn hóa truyền thống được tạo ra sự bằng sự hóa thân của bao cuộc sống, bao tâm hồn người Việt .- Nhận xét ngắn gọn về mạng lưới hệ thống vật liệu văn hóa truyền thống dân gian trong đoạn trích+ Chất liệu văn hoá dân gian trong đoạn trích gắn với ca dao, tục ngữ, ngạn ngữ của văn học dân gian .+ Chất liệu văn hoá dân gian trong Đất Nước còn gắn với những thần thoại cổ xưa, thần thoại cổ xưa và truyện cổ tích, phong tục tập quán của người Nước Ta .* Kết bài :- Đoạn thơ biểu lộ được đặc thù tiêu biểu vượt trội của trường ca Mặt đường khát vọng của Nguyễn Khoa Điềm : chất chính luận hài hòa chất trữ tình, giọng thơ tự sự ; ngôn từ, hình ảnh đẹp, giàu sức liên tưởng .- Viết về đề tài quốc gia – một đề tài quen thuộc, nhưng thơ Nguyễn Khoa Điềm vẫn mang những nét riêng, mới lạ, thâm thúy. Những nhận thức mới lạ về vai trò của Nhân dân trong việc làm nên vẻ đẹp của quốc gia ở góc nhìn địa lý – văn hóa truyền thống càng gợi lên lòng yêu nước, ý thức nghĩa vụ và trách nhiệm với quốc gia cho mỗi người .

Phan Thế Hoài
Giáo viên Ngữ văn, trường THPT Bình Hưng Hòa, TP HCM

Trả lời

Email của bạn sẽ không được hiển thị công khai.