thao-luan-cau-tho_-than-em-nhu-gieng-chan

Thân em như giếng giữa đàng người khôn rửa mặt, người phàm rửa chân” là những câu thơ rất hay trong bài ca dao Thân em của nữ sĩ Hồ Xuân Hương. Bài ca dao nói về thân phận của người phụ nữ trong xã hội cũ Việt Nam. Vậy hãy cùng xem ý nghĩa câu ca dao này là gì và vì sao mô típ Thân em được dùng phổ biến qua bài viết này của THCS Bế Văn Đàn bạn nhé.

nội dung

Thảo luận về câu thơ “Thân em như giếng giữa đàng người khôn rửa mặt người phàm rửa chân”

thao-luan-cau-tho_-than-em-nhu-gieng-chan
Thảo luận về câu thơ “Thân em như giếng giữa đàng người khôn rửa mặt người phàm rửa chân” trong bài Thân em của nữ sĩ Hồ Xuân Hương

Câu thơ thân em như giếng giữa đàng người khôn rửa mặt người phàm rửa chân nghĩa là gì? Cùng tham khảo một số chia sẻ sau đây:

Thảo luận 1

Người khôn – quân tử nâng niu Người phàm – kẻ dại, lắm điều trái ngang Thân em như giếng giữa đàng Người thương yêu quý điểm trang mặt người Tủi thân gặp phải kẻ lười Thì cho dẫu ngọc cũng vùi dưới chân Cho hay kẻ có lòng nhân Ấp ôm yêu quý đỡ nâng ngọc vàng Vô duyên gặp kẻ tục phàm Đạp chà dưới đất, phủ phàng chẳng thương.

Thảo luận 2

Đây là câu ca dao nói về thân phận phụ nữ trong thời phong kiến, số phận tình duyên tốt hay xấu nhờ vào vào người chồng, người chồng tốt sẽ nâng niu quý trọng ( người khôn tượng trưng cho người quân tử sử dụng nước giếng rửa mặt thì mút lên, giữ nước giếng vẫn trong lành ) còn gặp người chồng xấu thì bị đối xử thậm tệ ( hạng phàm phu tục tử khi sử dụng nước giếng thì thò chân xuống để rửa làm nước giếng vẫn đục ) ý nghĩa tựa như câu ” Thân gái mười hai bến nước trong nhờ đục chịu “.

Thảo luận 3

Người khôn : là bậc tuyệt thế tái tình, mặt ngọc vẽ hoa, lòng gấm miệng vóc, ngâm thơ Liễu Nhứ, nổi tiếng đài hương, vịnh phú ngô đồng, khoe tài án bút > quán tuyệt thiên thu ( nói chung là người có học ) —— Người phàm : là người ít tình chỉ nữa lòa nửa sáng, sống chết ở trong vòng áo mũ, trong cuộc no say, dù có gặp cái cảnh thanh nhã như hoa thơm buổi sáng, trăng tỏ đêm hôm cũng chỉ trơ trơ như cây xanh như cá chim vậy ( nói chung là người vô học, vô nhân ) —— Rửa mặt : Là sự trân trọng cái quý giá như một tấm lụa đào.

Thân em như hạt mưa sa là câu thơ trong bài thơ nào?

than-em-nhu-hat-mua-sa-la-cau-trong-bai-tho-nao
Thân em như hạt mưa sa là một câu ca dao mở đầu bằng Thân em trong bài Thân em của nữ sĩ Hồ Xuân Hương

Thân em như hạt mưa sa là một câu ca dao mở đầu bằng Thân em trong bài Thân em của nữ sĩ Hồ Xuân Hương. Cụ thể câu thơ như sau:

Thân em như hạt mưa rào,
Hạt rơi xuống giếng, hạt vào vườn hoa.
Thân em như hạt mưa sa,
Hạt vào đài các, hạt ra ruộng cày.

Trong bài thơ cũng có hai câu thơ rất nổi đó là: Thân em như tấm lụa đào Phất phơ giữa chợ biết vào tay ai

Thân em như miếng cau khô người thanh chuộng mỏng, người khô tham dày nghĩa là gì?

Nội dung chung của những câu ca dao: “Thân em như miếng cau khô người thanh chuộng mỏng, người khô tham dày” đều thuộc chủ đề ca dao than thân với nhân vật trữ tình ở đây đó chính là những người phụ nữ trong xã hội phong kiến.

Với mô típ mở đầu quen thuộc trong ca dao than thân đó là “Thân em”, người phụ nữ đã được so sánh với những hình ảnh để khẳng định vẻ đẹp toàn diện cả ngoại hình và tinh thần của họ. Họ được so sánh với miếng cau khô để khẳng định sự ngọt ngào đằm thắm, so sánh với giếng giữa đàng để khẳng định vẻ đẹp trong lành, họ được so sánh với tấm lụa đào để thể hiện vẻ đẹp mềm mại duyên dáng, so sánh với quế giữa rừng để khẳng định vẻ đẹp làm xao xuyến và họ cũng được so sánh với cái sập vàng để khẳng định vẻ đẹp mỹ miều, kiêu sa.

Tuy nhiên, dù cho họ có vẻ đẹp tuyệt sắc về ngoại hình và cả tâm hồn, họ vẫn phải chịu đựng biết bao những số phận cay nghiệt của xã hội phong kiến. Qua những hình ảnh ẩn dụ, ta thấy được số phận của họ đó là phải sống phụ thuộc vào người khác, phải chiều lòng tất cả mọi người, không được sống cho mình, không dám giành hạnh phúc cho mình và phải chấp nhận một cuộc sống lênh đênh vô định, không phương hướng.

Tóm lại, những câu ca dao đều mang nội dung đó là ca ngợi vẻ đẹp của người phụ nữ, đồng thời thể hiện niềm thương cảm đối với số phận bấp bênh, bất hạnh của họ trong xã hội phong kiến đương thời.

Biện pháp tu từ trong bài thân em là gì?

bien-phap-tu-tu-trong-bai-tho-than-em
Bài ca dao Thân em sử dụng biện pháp tu từ so sánh để tái hiện rõ nét số phận, hoàn cảnh đáng thương của người phụ nữ trong xã hội cũ

Bài ca dao Thân em sử dụng biện pháp tu từ so sánh với tác dụng:

  • Phản ánh một cách chân thực, tái hiện rõ nét hoàn cảnh đáng thương của người phụ nữ trong xã hội phong kiến.
  • Cho thấy người phụ nữ xưa không có quyền lên tiếng, là thành phần thấp bé trong xã hội cũ.

Lý do chọn đề tài mô típ thân em trong ca dao Việt Nam là gì?

Mô típ mở đầu bằng lời than Thân em trong ca dao than thân của người Việt Nam là một mô típ quen thuộc với bạn đọc.

Trải qua bao năm tháng thì ca dao vẫn là những tiếng nói ân tình, thủy chung, thổ lộ bao tâm tư, tình cảm của con người. Ca dao là thế, đã ăn sâu vào hồn người Việt, nhất là mảng ca dao viết về thân phận người phụ nữ xã hội cũ, rất nhiều câu bắt đầu bằng mô típ Thân em.

Thân em mang nghĩa là thân phận, cuộc đời người phụ nữ. Đó là những cuộc đời mang số kiếp hẩm hiu, bạc bẽo. Đa phần ca dao có mô típ thân em thường buồn tẻ và chán ngán, chỉ một số ít có âm hưởng lạc quan nhưng không đáng kể.

Thân em chính là phản ánh sự lệ thuộc, nỗi đau của người phụ nữ trong xã hội cũ.

Ý nghĩa cầu nước trong rửa mặt nước đục rửa chân là gì?

y-nghia-cau-nuoc-trong-rua-mat-nuoc-duc-rua-chan
Ý nghĩa câu “nước trong rửa mặt nước đục rửa chân” đó là: Bạn xấu thì phải né tránh, tìm bạn tốt mà kết thân

Ý nghĩa cầu nước trong rửa mặt nước đục rửa chân đấy là: Nước trong rửa mặt, nước đục rửa chân.

Liên hệ thời buổi hiện đại, câu thơ mang ý nghĩa khuyên nhủ. Bạn xấu thì phải né tránh, tìm bạn tốt mà kết thân. Nước đục trong thì rất dễ nhận, còn bạn tốt xấu thì rất khó phân. Mới thì nhìn hay lẫn, phải tìm hiểu dần dần.

Một số bài văn hay nghiên cứu và phân tích những bài ca dao khởi đầu bằng Thân em

phan-tich-bai-ca-dao-khoi-dau-bang-than-em
Một số bài văn hay nghiên cứu và phân tích những bài ca dao khởi đầu bằng Thân em hay nhất!

Bài số 1:

Ca dao – dân ca phản ánh sinh động đời sống ý thức đa dạng và phong phú của nhân dân lao động. Họ đã gửi gắm vào đó lời nói tâm tình chân thành tha thiết, với đủ mọi cung bậc buồn vui. Nhiều câu ca dao về hình thức và nội dung có những nét giống nhau nhưng mỗi câu lại mang một vẻ đẹp riêng, tương thích với từng thực trạng và tâm trạng khác nhau. Ví dụ một loạt câu khởi đầu bằng cụm từ Thân em mà nội dung cùng đề cập đến phẩm chất tốt đẹp, cao quý và số phậm hẩm hiu, xấu số của người phụ nữ trong xã hội phong kiến rất lâu rồi .- Thân em như củ ấu gai, Ruột trong thì trắng, vỏ ngoài thì đen. Ai ơi nếm thử mà xem !Nếm ra mới biết rằng em ngọt bùi .- Thân em như tấm lụa đào, Phất phơ giữa chợ biết vào tay ai ? Em ngồi cành trúc, em tựa cành mai ,Đông đào tây liễu, biết ai bạn cùng ?- Thân em như hạt mưa rào, Hạt rơi xuống giếng, hạt vào vườn hoa. Thân em như hạt mưa sa ,Hạt vào đài các, hạt ra ruộng cày .

–  Thân em như giếng giữa đàng,
Người khôn rửa mặt, người phàm rửa chân.

–  Thân em như đóa hoa rơi,
Phải chăng chàng thật là người yêu hoa?!

–  Thân em như con hạc đầu đình,
Muốn bay không cất nổi mình mà bay!

Ngậm ngùi, buồn thương, xót xa, cay đắng là cảm hứng chung bao trùm lên những câu ca ấy, khiến nó giống như tiếng thở dài than thân trách phận ; tiếng khóc thầm tủi hờn, uất ức của người phụ nữ trước tình cảnh ngang trái, bất công. Trong xã hội phong kiến, họ bị tước đoạt quyền tự do, quyền được sống niềm hạnh phúc và buộc phải phó mặc cuộc sống mình cho sự may rủi ngẫu nhiên của số phận. Cho dù bên trong cái hình thức xấu xí, rủi ro xấu như củ ấu gai là phẩm chất tốt đẹp vừa ngọt vừa bùi nhưng chắc gì người đời đã nhận ra ? ! Cho dẫu đẹp tươi như tấm lụa đào đi chăng nữa thì vẻ đẹp ấy chưa chắc là cơ sở bảo vệ cho niềm hạnh phúc. Giống như những hạt mưa từ trời cao rơi xuống, số phận của mỗi người con gái một khác. May rủi cuộc sống hoàn toàn có thể đưa họ đến những cảnh ngộ trái ngược trong đời sống. Có người được trân trọng, có người bị ngược đãi, cũng như nước cùng một giếng mà người khôn rửa mặt, người phàm rửa chân. Giống như con hạc đầu đình, người phụ nữ bị trói chặt vào số phận hẩm hiu, dẫu có muốn biến hóa cũng chỉ là ao ước mà thôi .Sáu câu ca dao với những cách so sánh khác nhau nhưng cùng nói lên một tình hình : quyền sống của người phụ nữ xưa kia, mà trước hết là quyền tự do trọn vẹn bị phủ nhận. Đó chính là nguồn gốc của mọi đau khổ, ngang trái mà họ phải chịu đựng trong suốt cuộc sống .Sáu câu ca dao là sáu tiếng than thân ngậm ngùi, chua xót. Bởi xét cho cùng, dẫu có tấm lụa đào nào được vào tay khách quý, có hạt mưa sa nào được vào chốn đài các, có nước giếng nào được đêm rửa mặt, thì cũng là nhờ suôn sẻ mà sự như mong muốn thì thật khan hiếm. Trong bao nhiêu tấm lụa đào, bao nhiêu hạt mưa sa, bao nhiêu nước giếng mới có được một số phận sáng tươi ? Cho nên đau khổ vẫn là thực trạng chung thông dụng nhất của người phụ nữ .Những câu ca dao trên chính là tiếng than thân cất lên từ cuộc sống như vậy. Than vãn mà không oán trách, chính bới biết oán trách ai ? Rốt cuộc, đành cho rằng đó là định mệnh. Cho hay muôn sự tại trời, không thể nào biến hóa được .Cả sáu câu ca dao hầu hết cùng một khuôn mẫu về nội dung, về cấu trúc. Mở đâu bằng thân em, tiếp theo là sự vật được đem so sánh. Còn những câu dưới là mượn đặc thù của sự vật ấy để chỉ thân phận người phụ nữ. Tuy nhiên, trên cơ sở giống nhau về ý nghĩa, mỗi câu ca dao lại khác nhau ở hình ảnh được đem ra so sánh và chính cái đó đã tạo nên sắc thái của từng câu .Ta sẽ lần lượt nghiên cứu và phân tích từng câu để thấy cái hay, cái đẹp trong ý nghĩa và hình thức bộc lộ .Thân em như củ ấu gai ,Ruột trong thì trắng, vỏ ngoài thì đen .Ai ơi nếm thử mà xem !Nếm ra mới biết rằng em ngọt bùi .Người phụ nữ thời xưa bị ràng buộc bởi lễ giáo khắc nghiệt cùng những hủ tục, định kiến nặng nề của xã hội trọng nam khinh nữ. Quan niệm nhất nam viết hữu, thập nữ viết vô : ( Một con trai cũng là có, mười con gái cũng là không ). Nữ nhân ngoại tộc : ( Con gái là người ngoài họ tộc ). Hay : Khôn ngoan cũng thể đàn bà, Dẫu rằng vụng dại cũng là đàn ông … đã đẩy người phụ nữ vào vị trí thứ yếu trong mái ấm gia đình và xã hội .Quan niệm rơi lệch ấy tác động ảnh hưởng không ít tới cách tâm lý của chị em phụ nữ, tạo ra trong họ một mặc cảm tự ti, xấu đi. Người phụ nữ nông dân khó khăn vất vả, lam lũ quanh năm thì so sánh :Thân em như củ ấu gai ,Ruột trong thì trắng, vỏ ngoài thì đen .Cái củ ấu gai góc, xấu xí ấy sống dưới bùn sâu, chẳng mấy ai chú ý tới, dẫu rằng bên trong nó vừa trắng. vừa ngọt, vừa bùi .Thân em như tấm lụa đào ,Phất phơ giữa chợ biết vào tay ai ?Em ngồi cành trúc, em tựa cành mai ,Đông đào tây liễu, biết ai bạn cùng ?Người phụ nữ xưa tự nhận thức và nhìn nhận đúng đắn về phẩm chất tốt đẹp của mình và khẳng định chắc chắn điều đó qua ẩn dụ so sánh đầy tính nghệ thuật và thẩm mỹ : Thân em như tấm lụa đào …Tấm lụa đào đẹp từ vật liệu, hình dáng đến sắc tố bởi được dệt nên từ loại tơ tằm tốt nhất. Lụa nhẹ, mềm và rất mát, mặc vào thì người mẫu hẳn lên. Lụa màu hoa đào vừa đẹp vừa quý nhưng khi đem bán thì cũng phải bày ra giữa chốn ” trăm người bán, vạn người mua “, đủ loại người sang kẻ hèn, người thanh kẻ tục, không biết sẽ vào tay ai ? Lụa tuy đẹp thật nhưng đã chắc gì có người biết nhìn nhận đúng giá trị của nó ! Hình ảnh tấm lụa đào gợi lên vẻ thanh xuân mơn mởn, tràn trề sức sống của một cô gái đương thì, nhưng hình ảnh tấm lụa đào phất phơ giữa chợ lại có một cái gì đó thật trớ trêu, tội nghiệp. Nỗi do dự, lo ngại là rất thực. Quả là thực trạng khách quan chi phối rất nhiều, có khi quyết định hành động số phận của cả một đời người .Thân em như hạt mưa rào ,Hạt rơi xuống giếng, hạt vào vườn hoa .Thân em như hạt mưa sa ,Hạt vào đài các, hạt ra ruộng cày .Hình ảnh hạt mưa sa lại gợi lên một sắc thái tình cảm khác. Người phụ nữ cảm thấy thân phận mình quá ư nhỏ bé. Có bao nhiêu hạt mưa từ trời cao rơi xuống trong một cơn mưa ? ! Mọi hạt mưa đều trong trẻo, mát lành như nhau nhưng chỗ rơi xuống – tức số phận của từng hạt mưa lại không giống nhau. Sự rủi may của thực trạng không thể nào đoán định trước được. Nó hoàn toàn có thể dẫn đến những điều trái ngược trọn vẹn trong cảnh ngộ. Giữa muôn ngàn hạt mưa, một số ít hạt đã như mong muốn hơn, không rơi xuống giếng, không vào vườn hoa, không biến mất vào luống cày mà lại rơi vào chốn lầu son gác tía ( đài các ). Bài ca dao này quả là một bức tranh sinh động về thân phận bấp bênh của người phụ nữ xưa kia .Nếu không may rơi vào thực trạng trớ trêu, họ chỉ có một cách lựa chọn là cúi đầu gật đầu. Dân gian đã ví : Thân con gái mười hai bến nước, trong nhờ, đục chịu, chính bới người phụ nữ đã bị bao điều đè nén, ràng buộc, bị tước đoạt quyền tự do, quyền làm chủ bản thân. Quy định tam tòng : Tại gia tòng phụ, Xuất giá tòng phu, Phu tử tòng tử không cho họ được sống theo ý mình mà trọn vẹn phụ thuộc vào vào người khác. Dẫu biết là phi lí, bất công cũng vẫn phải nhẫn nhục, cam chịu .Thân em như giếng giữa đàng ,Người khôn rửa mặt, người phàm rửa chân …Câu này lấy hình ảnh so sánh là cái giếng giữa đàng vốn rất quen thuộc với làng xóm thời xưa. Vì là giữa đàng nên có nhiều người qua lại và tất yếu có người khôn ( người tốt, người có con mắt tinh đời … ), có người phàm ( kẻ tầm thường, bần tiện … ). Cách sử dụng nước giếng trọn vẹn do mục tiêu, thái độ của từng người. Rửa mặt với rửa chân là hai hình ảnh tương phản thật sinh động và ý vị .Thân em như đóa hoa rơi ,Phải chăng chàng thật là tình nhân hoa ? !Đây là hình ảnh so sánh độc lạ và tinh xảo, bộc lộ mặc cảm về thân phận xấu số, về sự dở dang trong hôn nhân gia đình. Thân em không phải đóa hoa đẹp tươi còn ở trên cành mà đóa hoa héo úa, tàn phàn đã rụng rơi dưới đất. Trong thực trạng đáng buồn ấy, người phụ nữ chỉ biết bám víu vào một hy vọng mong manh : Phải chăng chàng thật là tình nhân hoa ? !Thân em như con hạc đầu đình ,

Muốn bay không cất nổi mình mà bay.

Tác giả dân gian đã lựa chọn được một hình ảnh so sánh có năng lực quyến rũ và liên tưởng rất cao. Con hạc đầu đình là một đồ vật để thờ, thường được làm bằng gỗ hay bằng đồng, được đặt ở nơi đền, miếu, đình, chùa … Nhìn những con hạc ấy rồi ngẫm đến thân phận của mình, người phụ nữ thấy có những nét tương đương. Con hạc kia dẫu có muốn bay thì cũng không hề cất nổi mình mà bay. Trong suốt cuộc sống, người phụ nữ phải cắn răng chịu đựng bao đau thương, tủi nhục. Nếu có than vãn thì tiếng than phiền của họ cũng không hề thấu tới trời xanh. Cái vòng luẩn quẩn, nghiệt ngã của số phận trói buộc họ, khó bề thoát khỏi. Dù họ có muốn vùng dậy để cắt đứt, phá bỏ những xiềng xích vô hình dung ấy thì cũng không thuận tiện gì. Câu ca dao tiềm ẩn niềm khát khao cháy bỏng và một nỗi bất bình thâm thúy .Những bài ca dao trên là lời nói than thân trách phận của người phụ nữ dưới chính sách phong kiến khắc nghiệt xưa kia. Nhân vật không phải là một cá thể đơn cử mà là trăm ngàn phụ nữ cùng chung cảnh ngộ, cuộc sống giống như chuỗi thảm kịch lê dài. Với họ, niềm hạnh phúc chỉ là một cái gì đó rất mơ hồ, khó tưởng tượng và càng khó mà đạt được .Những câu ca dao bày tỏ tâm tình tha thiết, chân thành như trên có sức lay động lòng người rất lớn. Ai cũng hoàn toàn có thể cảm nhận được từ đấy một chút ít cảnh ngộ, một chút ít tâm sự của mình. Vậy tất cả chúng ta nên cắt nghĩa như thế nào cho phải chăng về sự song song sống sót của những câu ca dao vừa giống nhau, vừa khác nhau đó ?Trước hết, ca dao được sáng tác bởi nhiều người khác nhau, ở những thời kì khác nhau, trên những vùng đất khác nhau. Gặp cảnh ngộ đắng cay, người nông dân xưa hay liên hệ số phận mình với một hình ảnh tương tự như nào đó, thế là một câu ca dao sinh ra. Câu ca dao ấy vừa chất chứa tâm tư nguyện vọng, vừa mang dấu ấn thực tiễn đời sống của người sáng tác .Không hẹn mà nên, cái chung của số phận người phụ nữ đã làm cho những câu ca dao gặp nhau ở cùng một nội dung ý nghĩa .Mặt khác, ngay cả khi trong tâm lý có sẵn một câu ca dao cũ, nhưng trong cảnh ngộ đơn cử, người làm thơ dân gian vẫn muốn nói lên một điều gì đó cho riêng mình. Cho nên mới lần lượt Open những câu ca dao nội dung gần giống nhau mà hình thức thì khác đi đôi chút. Đó không đơn thuần chỉ là sự tái diễn mà là tăng trưởng và bổ trợ thêm cho cái đã có thêm phong phú, đa dạng chủng loại .Tuy thẩm mỹ và nghệ thuật có nhiều chỗ giống nhau như ở cách mở màn, cách ví von, so sánh, ẩn dụ và giống nhau ở xúc cảm chung nhưng mỗi câu ca dao vẫn lấp lánh lung linh một vẻ đẹp riêng. Điều đáng nói là chỉ sau vài lần ngâm nga chiêm ngưỡng và thưởng thức, người đọc sẽ không thể nào quên bởi cái hay, cái đẹp của nó đã thấm vào máu thịt tự khi nào chẳng rõ .Chỉ xét riêng sáu câu ca dao có chung cách mở màn bằng Thân em, tất cả chúng ta cũng thấy được ca dao đúng là mẫu sản phẩm của kĩ năng và tâm hồn nhiều mẫu mã của nhân dân lao động. Những câu ca dao ấy giúp ta hiểu được nỗi cay đắng ngậm ngùi mà người phụ nữ Nước Ta rất lâu rồi đã phải trải qua và thêm thông cảm, ưng ý với khát vọng cất mình mà bay của họ .

Bài số 2:

Trong ca dao Nước Ta có một điều rất lạ : nhiều câu ca dao trọn vẹn không khác nhau về nội dung, ý nghĩa, nhưng lại cùng sống sót và mỗi câu đều đem lại niềm hứng thú riêng cho người chiêm ngưỡng và thưởng thức. Chẳng hạn có rất nhiều câu mở màn bằng ” Thân em ” cùng nói lên số phận đắng cay của người phụ nữ thời xưa :- Thân em như tấm lụa đào ,Phất phơ giữa chợ biết vào tay ai .- Thân em như hạt mưa sa ,Hạt vào đài các, hạt ra ruộng cày .- Thân em như giếng giữa đàng ,Người khôn rửa mặt, người phàm rửa chân .- Thân em như con hạc đầu đình ,Muốn bay không cất nổi mình mà bay .Cái chung của những câu ca dao này là gì ? Tất cả đều nói lên tình cảnh cay đắng của người phụ nữ, bị tước đoạt quyền tự do, quyền quyết định hành động hanh hao phúc của mình, trọn vẹn phó mặc cho ngẫu nhiên của số phận. Cho dẫu phẩm chất đẹp tươi, cao quý như tấm lụa đào, phẩm chất ấy không là cái bảo vệ cho niềm hạnh phúc. Cho dẫu trọn vẹn giống nhau về giá trị, như những hạt mưa từ trời cao sa xuống, số phận của những người con gái cũng chưa chắc giống nhau ; sự may rủi của đời hoàn toàn có thể đưa đến những độc lạ, thậm chí còn những số phận tương phản. Sự may rủi hoàn toàn có thể đưa đến những cảnh ngộ, hoặc được trân trọng hoặc bị bạc đãi, như cùng là nước giếng, mà cũng hoàn toàn có thể được dùng cho người rửa mặt, hoặc bị đưa cho người rửa chân. Như con hạc đầu đình, người phụ nữ bị trói chặt vào số phận, dẫu có ao ước thay đổi, họ không sao hoàn toàn có thể quyết định hành động được .Cả bốn câu ca dao, với những sự so sánh khác nhau, cùng cho ta biết một tình hình của chính sách phong kiến : quyền sống của người phụ nữ, mà trước hết là quyền tự do quyết định hành động đời mình, trọn vẹn bị phủ nhận. Đó chính là nguồn gốc của mọi đau khổ, mọi cảnh ngang trái mà người phụ nữ phải chịu đựng trong cả đời người dằng dặc. Cả bốn câu ca dao là bốn tiếng than dài, tạo ra sự một chuỗi tiếng than buồn bã, đau đớn. Mở đầu bằng ” Thân em “, những người phụ nữ thời xưa đã hiểu được nỗi khổ của mình, nỗi khổ riêng và nỗi khổ chung của mọi người phụ nữ. Bởi xét cho cùng, dẫu cho có tấm lụa đào nào được rơi vào tay khách quý, có hạt mưa sa nào được vào nơi đài các, có nước giếng nào được đem rửa mặt, thì cũng nhờ vào như mong muốn mà có, nên thực ra nó cũng bấp bênh. Huống chi trong bao nhiêu tấm lụa đào, bao nhiêu hạt mưa sa, bao nhiêu nước giếng, mới có được một số phận sáng tươi. Cho nên đau khổ vẫn là cái chung. Những câu ca dao trên chính là tiếng than đã cất lên từ hàng triệu cuộc sống trong nghìn năm của chính sách phong kiến. Than vãn mà không oán trách, chính bới không biết oán trách ai, người phụ nữ thời xưa chỉ biết đó là thân em, cái số phận đã dành cho mình, không hề cắt nghĩa được. Cả bốn câu ca dao phần nhiều được đúc ra từ một khuôn : ngoài cái giống nhau về nội dung, cả bốn câu đều giống nhau về cấu trúc. Mỗi câu là một so sánh thẩm mỹ và nghệ thuật. Bắt đầu bằng ” Thân em ” rồi tiếp theo là một sự vật so sánh ở nữa câu trên, để chỉ thân phận của người phụ nữ. Tuy nhiên, những câu ca dao ấy không trọn vẹn giống nhau. Nếu trọn vẹn giống nhau, chúng đã không sống sót. Trên cơ sở giống nhau về ý nghĩa, mỗi câu ca dao lại khác nhau về hình ảnh so sánh. Và đó chính là điều tạo nên sắc thái riêng hứng thú riêng. Hình ảnh ” tấm lụa đào ” gợi nên một ý niệm đẹp, đẹp từ vật liệu, hình dáng đến sắc tố ” Người đẹp nhờ lụa “, bởi đó là thứ vải mặc được dệt từ loại tơ tằm tốt nhất, bóng sáng, mềm dịu, mặc vào thì thoáng mát, làm đẹp con người lên. Đã lụa lại lụa màu hoa đào nữa thì đẹp quá. Quý thế nhưng khi đem bán thì phải bày lụa ra giữa chợ, để nó ” phất phơ giữa chợ “, giữa chốn ” trăm người bán, vạn người mua “, có đủ thứ người sang kẻ hèn, người thanh kẻ tục. Lụa đẹp nhưng đã chắc gì có người biết đúng giá trị của nó, thật là tội nghiệp cho tấm lụa ! Hình ảnh ” hạt mưa sa ” lại gợi lên một sắc thái khác. Đố ai đếm được có bao nhiêu hạt mưa từ trời rơi xuống trong một cơn mưa ! Mọi hạt đều trong trẻo như nhau, ngọt mát như nhau, nhỏ bé như nhau, không có hạt mưa nào hơn hạt mưa nào. Thế nhưng giữa cơn mưa đầy trời ấy, chỗ ” rơi xuống “, số phận ở đầu cuối của những hạt mưa đã không giống nhau. Giữa triệu triệu hạt mưa rơi xuống đất, 1 số ít ít hạt mưa suôn sẻ hơn, không rơi xuống bùn lầy, không rơi biến mất vào luống đất vừa cày xới, lại rơi ngay vào chôn lầu son gác tía. Thật là một bức tranh sinh động. Câu thứ ba lấy hình ảnh so sánh là ” giếng nước giữa đàng “, một hình ảnh vốn quen thuộc với làng xóm thời xưa. Vì là giữa đàng nên có bao nhiêu người qua lại. Giữa những người qua lại tất yếu có người khôn ( người có lòng, có con mắt tinh đời … ), kẻ phàm ( kẻ tầm thường, bần tiện … ). Thái độ cùa người sử dụng nước giếng giữa đàng không phải do nước giếng mà do phẩm chất của người dùng nước. Hai hình ảnh ” rửa mặt ” với ” rửa chân ” thật là sinh động và mê hoặc. Câu ca dao thứ tư dùng hình ảnh so sánh mới thật tinh tế : ” Con hạc đầu đình ” vốn không phải là một sinh vật mà là một đồ vật để thờ, bằng gỗ hay bằng đồng. Con hạc ấy không hề bay được. Như nhìn vào thân phận của mình, người phụ nữ xưa đã gán cho nó cái ý ” muốn bay ” để rồi từ đó nhận ra ” không cất nổi mình mà bay “. Sự tương phản giữa ý muốn chủ quan với thực tiễn khách quan đến là can đảm và mạnh mẽ. Từ câu ca dao như bật lên niềm khát khao và một nỗi bất bình, bức bối đến không thở được. Ta cắt nghĩa như thế nào về sự cùng sống sót của những câu ca dao vừa giống nhau vừa khác nhau đó ? Trước hết, ca dao là những tác phẩm đã được phát minh sáng tạo ra bởi nhiều người khác nhau, ở những thời kì khác nhau, trên những vùng đất khác nhau. Gặp cảnh ngộ đắng cay, với cách nói đơn cử có hình ảnh, người nông dân xưa link số phận mình với một hình ảnh trùng hợp có trước mắt, thế là câu ca dao sinh ra. Câu ca dao ấy vừa mang tâm tư nguyện vọng của người sáng tác vừa mang luôn dấu ấn của trong thực tiễn mà người sáng tác đang đối lập. Không hẹn mà nên, cái chung của số phận đã làm cho những câu ca dao vốn không hề biết nhau lại gặp nhau ở một nội dung chung. Mặt khác, cả khi trong tâm lý đã có sẵn một câu ca dao cũ của người khác, thì gặp cảnh ngộ của mình, dẫu giống mà vẫn có nét khác với nhiều người đi trước đã nói. Đó không phải là sự lập lại mà chỉ là việc bổ trợ cho cái đã có thêm phong phú .Chỉ xét riêng bốn câu ca dao ” Thân em “, ta cũng thấy được ca dao thật là mê hoặc, đúng là mẫu sản phẩm của kĩ năng và tâm hồn đa dạng và phong phú của quần chúng nhân dân. Những câu ca dao ấy giúp ta hiểu được những nỗi cay đắng sum sê mà người phụ nữ Nước Ta thời xưa đã phải trải qua và ưng ý với khát vọng ” cất nổi mình mà bay ” của họ .

Bài số 3:

Ca dao miêu tả đời sống tư tưởng, tình cảm muôn màu muôn vẻ của người lao động. Sống dưới xã hội cũ, người lao động Nước Ta chịu nhiều nỗi đắng cay, tủi cực. Vì vậy Open không ít những bài ca dao than thân. Trong những bài thuộc loại này, có một số ít bài được khởi đầu bằng từ Thân em, một lối diễn đạt công thức mang đậm sắc thái dân gian .Những bài ca dao mở màn bằng từ Thân em, trước hết, đều là lời than thân của người phụ nữ. Than vì sự cực khổ trong lao động :Thân em tội nghiệp vì đâu ,Ngày ngày em chổng phao câu lên trời .Than cho số kiếp của một kẻ lẽ mọn :Thân em làm lẽ chẳng hề ,Có như chính thất mà lê giữa giường .Hay vì một nỗi oan uổng :Thân em như giấy lụa tờChớ nghi mà tội, chớ ngờ mà oan .Nhưng thông dụng nhất trong những lời than thân đó là lời than vì duyên phận bị nhờ vào, không được dữ thế chủ động trong tình yêu :Thân em như tấm lụa đàoPhất phơ giữa chợ biết vào tay ai ?Xin được dẫn ra đây 5 bài ca dao khác thuộc loại này để thấy được những nét chung và riêng so với bài ca dao vừa nêu ở trên :- Thân em như hạt mưa rào Hạt rơi xuống giếng, hạt vào vườn hoa Thân em như hạt mưa saHạt vào đài các, hạt ra ruộng cày .

– Thân em như miếng cau khô
Kẻ thanh tham mỏng, người thô tham dày.

– Thân em như giếng giữa đàng
Người khôn rửa mặt, người phàm rửa chân.

– Thân em như trái bần trôi
Gió dập sóng dồi biết tấp vào đâu?

– Thân em như quả xoài trên cây Gió đông gió tây, gió nam gió bắc Nó ánh lúc la lúc lắc trên cànhMột mai rụng xuống biết vào tay ai ?Tất cả những bài ca dao đều mở màn bằng từ Thân em diễn đạt thân phận, cuộc sống bị phụ thuộc vào, không được quyền quyết định hành động, chịu cảnh hôn nhân gia đình không có tình yêu. Từ đó, gợi cho người nghe sự san sẻ và đồng cảm thâm thúy. Đó là lời chung của người phụ nữ về thân phận nhỏ bé, yếu ớt, đắng cay, tội nghiệp của họ dưới chính sách xưa .Sau từ Thân em là từ như dùng để so sánh và đối tượng người dùng đem ra so sánh : tấm lụa đào, hạt mưa, miếng cau khô, giếng giữa đàng, quả bần trôi trên sông, quả xoài trên cây. Các vật đem ra so sánh đều là những vật thân thiện, quen thuộc và có những nét tương đương độc lạ với thân phận của người con gái trong xã hội cũ. Cách đem những sự vật ấy ra so sánh khiến cho đối tượng người dùng được so sánh ( người phụ nữ ) hiện lên một cách rõ ràng, đồng thời cũng làm điển hình nổi bật được thân phận không ra gì của họ. Miếng cau khô, hạt mưa rơi, quả xoài … vốn có giá trị gì nhiều lắm đâu, thậm chí còn nó chỉ là đồ bỏ đi : quả bần trôi trên sông. Trong những vật nêu trên, nếu quả bần trôi trên sông kém giá trị hơn cả, tội nghiệp hơn cả thì tấm lụa đào không chỉ có giá trị hơn mà còn gợi được vẻ đẹp duyên dáng, tươi mát. Như vậy, ở bài ca dao Thân em như tấm lụa đào … người con gái không riêng gì than thân mà còn ý thức được vẻ đẹp, tuổi xuân và giá trị của mình. Chính thế cho nên, nỗi đau thân phận của nhân vật trữ tình trong bài ca dao đã được nhân lên. Đã đau lại càng đau hơn !Trong những vật được đem ra so sánh, những vật giếng, trái bần, quả xoài đều có thêm những định ngữ lâm thời ( tức là những định ngữ không chỉ thực chất của sự vật ) : giếng – giữa đàng, trái bần – trôi, quả xoài – trên cây. Việc dùng thêm những định ngữ này phần nào đã làm điển hình nổi bật được thân phận không ra gì của người phụ nữ dưới chính sách cũ .Ở những câu thơ tiên phong, tác giả dân gian đa phần đưa ra những sự vật để so sánh, còn câu tiếp theo là những câu miêu tả bổ trợ, khắc hoạ rõ nét thân phận, cuộc sống bị nhờ vào, không được quyền quyết định hành động, phải chịu cảnh hôn nhân gia đình không có tình yêu, may nhờ rủi chịu. Tuy nhiên, những bài ca dao kết thức bằng những câu hỏi :- Phất phơ giữa chợ biết vào tay ai ?- Gió dập sóng dồi biết tấp vào đâu ?- Một mai rụng xuống biết vào tay ai ?Làm cho lời than thêm não nuột. Đó là tiếng kêu đầy ai oán, khắc sâu vào lòng người nghe một nỗi đau thân phận .

Bài số 4:

Ca dao là tiếng tơ lòng muôn điệu, trải dài với những cung bậc xúc cảm, tâm tư nguyện vọng và tình cảm của người lao động tầm trung. Lắng đọng và trữ tình là những câu hát than thân thường mở màn bằng mô típ “ thân em ”. Qua đó, phản ánh một cách thâm thúy số phận của người phụ nữ đầy thảm kịch, oan trái trong xã hội phong kiến mục nát, suy tàn – tạo cho fan hâm mộ sự đồng cảm, san sẻ và trân trọng ! Mảng ca dao khởi đầu bằng “ thân em ” trở thành mô típ để nói về thân phận, cuộc sống người phụ nữ trong xã hội xưa. Đó thường là số phận thảm kịch và đắng cay được gửi gắm vào trong ca dao bằng giọng điệu buồn tẻ, chua xót và ngậm ngùi. Cách nói đơn giản và giản dị, khiêm nhường tuy nhiên hàm súc nhiều ý nghĩa. Người phụ nữ trong xã hội phong kiến xưa trở thành chủ thể trữ tình của câu hát than thân trách phận. Bởi lẽ, chính sách phong kiến mục nát với luật lệ khắc nghiệt đã chà đạp lên quyền sống, mưu cầu niềm hạnh phúc của con người đặc biệt quan trọng là người phụ nữ. Cuộc sống lao động cực nhọc, khó khăn vất vả mưu sinh và chịu ràng buộc vào thực trạng đã đẩy người phụ nữ vào vòng xoay của thảm kịch, khổ đau khó cất lên tiếng nói giãi bày :“ Thân em như trái bần trôiGió dập sóng dồi biết tấp vào đâu. ”Hình ảnh “ trái bần trôi ” lênh đênh trên mặt nước bị “ gió dập sóng dồi ” phải chăng là cuộc sống, số phận của người phụ nữ xưa. Họ như những cánh hoa nhỏ bé, mong manh trôi dạt nơi bến bờ vô định, bị cuốn vào thảm kịch của khổ đau, oan trái bởi thế lực đen tối. Không chỉ thế, những ràng buộc hữu hình hay vô hình dung lại hoành hành, khiến người phụ nữ không hề vươn lên :“ Thân em như con cá rô thiaVào trong mắc cạn, ra ngoài mắc câu. ”Hình ảnh con cá rô đang vùng vẫy không lối thoát như chính sự bế tắt, vô vọng của người phụ nữ. Họ không có quyền quyết định hành động niềm hạnh phúc cho bản thân, bị rào cản của xã hội, mái ấm gia đình ngăn cấm, phải tùy vào “ trong nhờ đục chịu ”. Hơn thế, ngay trong xã hội xưa, người phụ nữ không tìm thấy tiếng nói chung, sự bất bình đẵng giữa phái mạnh và phái đẹp đã gieo bao khổ đau, xấu số. Điều này, không riêng gì bộc lộ trong câu hát than thân :“ Thân lòn cúi vợ tôi chồng chúaĐạo phu thê như đũa nên đôiDầu cho lúc đứng khi ngồiChồng làm chúa cả, thiếp thời gia nô. ”Số phận, cuộc sống của người phụ nữ là chuỗi ngày thảm kịch, đắng cay đến tủi thẹn. Song, vượt lên trên hết người phụ nữ xưa vẫn vẹn toàn đức hạnh, phẩm giá ; họ tự hào chứng minh và khẳng định về vẻ đẹp của bản thân. Nét đẹp đáng quý ấy như một đóa sen tỏa hương thơm ngát giữa chốn bùn nhơ của xã hội điêu tàn :“ Thân em như cây quế tiên nonTrăm năm khô rụi vỏ còn dính cây ”Hay :“ Thân em như củ ấu gaiRuột trong thì trắng, vỏ ngoài thì đenAi ơi nếm thử mà xemNếm ra mới biết rằng em ngọt bùi. ”Vẻ đẹp phẩm chất của người phụ nữ được chứng minh và khẳng định can đảm và mạnh mẽ, đó là đức hạnh, tấm lòng trong trắng, thuần khiết đáng trân trọng ! Song, âm điệu của câu ca vang vọng nỗi ngậm ngùi, chua xót về cuộc sống, xã hội với những thế lực đen tối. Không chỉ đừng lại ở những câu ca dao về “ Thân em ” mà nỗi lòng về sự bất bình trong xã hội đã cho sinh ra những câu ca :“ Thân em như hạt gạo lắc trên sàngThân anh như hạt lúa lép giữa đàn gà bươi. ”Sự tôn vinh vai trò, vị trí của “ thân em ” hơn “ thân anh ” không chỉ là nỗi lòng mà còn là niềm khát khao về đời sống bình quyền. Nơi đó, người phụ nữ tìm được lời nói, vị thế và niềm hạnh phúc đích thực. Thiên chức người phụ nữ đâu chỉ ” lấy nước, sinh con, giữ lửa ” mà còn là sự vươn xa hơn, chứng minh và khẳng định tầm vóc của bản thân đã góp thêm phần tạo ra sự đời sống tốt đẹp .Các câu hát than thân, trách phận thường sử dụng thể thơ lục bát hay lục bát biến thể đầy hàm súc, mang đậm tính dân tộc bản địa, thuần Việt. Từ ngữ bình dị, gắn liền với những hình ảnh so sánh thân thiện, giàu ý nghĩa ở nông thôn như chính sự mộc mạc, chân thành của hầu hết những câu ca dao .Những câu hát than thân mở màn bằng mô típ “ thân em ” dẫu khép lại nhưng khi đọc xong vẫn vang vọng trong trái tim người đọc. Bên cạnh sự trân trọng, ngưỡng mộ về phẩm chất cao đẹp của người phụ nữ còn là niềm thương cảm cho cuộc sống xấu số, đầy oan trái của họ trong xã hội phong kiến xưa. Lời ca than thân không chỉ là tiếng lòng mà còn bộc lộ sự phản kháng, đấu tranh cho quyền lợi và nghĩa vụ người phụ nữ. Xã hội phong kiến mục nát, bất công sẽ sụp đổ, thay vào đó sẽ là xã hội mới, bình đẳng, tôn trọng quyền hạn và khát vọng của con người. Nơi ấy người phụ nữ sẽ tìm được niềm hạnh phúc đích thực cho bản thân mình.

Kết lại

Hi vọng qua việc tham khảo những mẫu bài phân tích hay cùng những gợi ý cho dàn bài chi tiết trên đây, các em có thể tự viết được một bài phân tích ca dao than thân Thân em hoàn chỉnh với vốn từ ngữ phong phú, văn phong trôi chảy. Chúc các bạn học tốt !

 

Trả lời

Email của bạn sẽ không được hiển thị công khai. Các trường bắt buộc được đánh dấu *